Schedule: เปิดบริการ 24 ชั่วโมง
ความรู้เกี่ยวกับสุภภาพ

โรคอุจจาระร่วงในเด็ก

การผ่าตัดขลิบหนังหุ้มปลายอวัยวะเพศชาย

โรคอุจจาระร่วงในเด็ก

1. ข้อมูลเบื้องต้น

โรคอุจจาระร่วง คือ อะไร

โดยทั่วไป ถ้าถ่ายอุจจาระเหลว 3 ครั้ง หรือมากกว่า ถ่ายเป็นน้้า เป็นมูกเลือด 1 ครั้ง หรือมากกว่า/ วัน ถือว่าเป็นอุจจาระร่วง แต่เด็กที่เลี้ยงด้วยนมแม่ ถ่ายสีเหลืองทอง เหลวนิ่มวันละ 4-5 ครั้ง บางครั้งมีกลิ่นเปรี้ยว น้้าหนักของเด็กเพิ่มขึ้นดีไม่ใช่อุจจาระร่วง

2. ทางเลือกอื่น

สาเหตุ : ส่วนใหญ่ เกิดจากการรับประทาน นม น้้า หรืออาหารที่ปนเปื้อนเข้าไป ได้แก่ ไวรัส แบคทีเรีย ปรสิต และเชื้อรา ส่วนน้อย เกิดจากภาวะไม่ติดเชื้อ อาทิเช่น ย่อยอาหารบกพร่อง/ ภาวะล้าไส้สั้น/ ยาปฏิชีวนะบางชนิด ฯลฯ

3). ความเสี่ยงและผลข้างเคียง

อันตรายของโรคอยู่ที่ไหน

  • การเสียน้้าเกลือแร่ออกไปมาก และรวดเร็ว ท้าให้เด็กเกิดภาวะขาดน้้า มีอาการ อ่อนเพลีย -> อ่อนเพลียมาก -> ช็อค -> เสียชีวิตได้ ถ้าไม่ได้รับการช่วยเหลือที่ถูกต้องและทันท่วงที
  • การเสียอาหาร วิตามิน แร่ธาตุ เวลาเนิ่นนานไป ท้าให้เกิดภาวะขาดอาหาร ขาดอาหารรุนแรง เสียชีวิตถ้าไม่ได้รับการช่วยเหลือ
  • ข้อดี : ร่างกายพยายามขับเชื้อโรคออกไปทางอุจจาระ ท้าให้ร้อยละ 90 โรคอุจจาระร่วงหายเองได้ โดยไม่ต้องใช้ยา แต่ต้องได้รับสารอาหารน้้าตาล เกลือแร่ทันที เพื่อป้องกันการเกิดภาวะขาดอาหารยามีความจ้าเป็นในเชื้อโรคบางชนิด เช่น เชื้อบิด เชื้ออหิวาห์ ปรสิต เชื้อรา

ระดับความรุนแรงของการขาดน้้าและการช่วยเหลือ

# รายการ ขาดน้้าเล็กน้อย (< 5%) ขาดน้้าปานกลาง (6-9%) ขาดน้้ารุนแรง (> 10%)
1 ลักษณะทั่วไป ร่าเริง,ปกติ งอแง, อ่อนเพลีย,กระสับกระส่าย อ่อนเพลียมาก ตัวอ่อน ไม่ค่อยรู้สึกตัว
2 ตา/ น้้าตา (ถ้าร้องไห้) ปกติ ลึกโหล ไม่ค่อยมีน้้าตา ลึกโหลมาก ไม่มีน้้าตา
3 ปาก/ ลิ้น เปียกชุ่ม แห้ง แห้งผาก
4 กระหายน้้า ไม่มี กระหายน้้า ดื่มน้้าล้าบาก ไม่ยอมดื่มน้้า
5 ความยืดหยุ่นของผิวหนังหน้าท้อง (คืบและยกขึ้นและปล่อย) คืนตัวอย่างเดิมรวดเร็ว คืนตัวอย่างเดิมช้า ภายใน 2 วินาที คืนตัวอย่างเดิมช้ามาก นานเกิน 2 วินาที

4).การปฎิบัติตัวก่อน-หลัง

การตัดสินใจช่วยเหลือ

ระดับการขาดน้้า ผู้ช่วยเหลือ วิธีช่วย สถานที่
ขาดน้้าเล็กน้อย บิดา/ มารดา/ ผู้เลี้ยงดู ตักป้อนสารละลาย น้้าเกลือแร่บ่อย บ้าน
ขาดน้้าปานกลาง พยาบาล/ แพทย์ – ป้อนสารละลายน้้าเกลือแร่ในปริมาณ/ เวลาที่ก้าหนด
– ให้สารน้้าเกลือแร่เข้าทางหลอดเลือด
สถานพยาบาล หรือโรงพยาบาล
ขาดน้้ารุนแรง แพทย์ ให้สารน้้าเกลือแร่เข้าทางหลอดเลือด โรงพยาบาลที่ใกล้ที่สุด

หมายเหตุ : ส้าหรับการน้าส่งสถานพยาบาล/ โรงพยาบาลในภาวะที่เด็ดขาดน้้าปานกลาง/ ขาดน้้ารุนแรง ให้ป้อนสารละลายน้้าตาลเกลือแร่บ่อยๆ ตลอดทางที่น้าส่งโรงพยาบาล (ในรายที่เด็กรู้สึกตัว และรับประทานได้) จะท้าให้ลดความรุนแรงของการขาดน้้าได้มาก

การช่วยเหลือของผู้ดูแลเด็กป่วยอุจจาระร่วงที่บ้าน ใช้กฎ 3 ข้อดังนี้ตามล้าดับ

1. การตักป้อนตักสารน้้าทางปากในเด็กเล็ก (การจิบบ่อยๆ ในเด็กโต) ทันทีที่เด็กมีอาการอุจจาระเหลวเพียง 2 ครั้ง ไม่ต้องรอถึง 3 ครั้ง เพื่อป้องกันการเกิดภาวะขาดน้้า และเกลือแร่

– ปริมาณน้้าที่ให้ต่อการถ่ายเป็น 1 ครั้ง

อายุ ออนซ์ ถ้วยแก้ว
ต่้ากว่า 2 ปี 2-3 ¼ – ½
2-10 3-6 ½ – 1
มากกว่า 10 ปี เท่าที่เด็กต้องการ

2. ให้อาหารที่เหมาะสม เพื่อป้องกันการเกิดภาวะขาดอาหาร

ออนซ์ ถ้วยแก้ว
ถ้าเลี้ยง/ นมแม่ ให้นมแม่ต่อไป โดยให้สลับกับสารละลายน้้าเกลือแร่เป็นระยะๆ โดยให้ได้ทันที
ถ้าเลี้ยง/ นมผสม ให้ผสมปริมาณครึ่งหนึ่งของที่เคยดื่มต่อด้วยสารละลายน้้าตาลเกลือแร่ ปริมาณอีกครึ่งหนึ่งเป็นระยะๆ
เด็กโต ให้รับประทานข้าวต้มใส่เกลือ/ โจ๊กหมู สลับกับสารละลายน้้าตาลเกลือแร่

3. สังเกตอาการของเด็ก ที่ควรส่งปรึกษาแพทย์ ดังนี้

  1. ถ่ายเป็นน้้าบ่อยครั้ง (> 2 ครั้ง ใน 4 ชม. หรือถ่ายพุ่ง ปริมาณมาก)
  2. ดื่มสารละลายน้้าตาลเกลือแร่แล้วยังอ่อนเพลีย
  3. อาเจียนบ่อย หรือท้องอืด
  4. หอบ
  5. ไข้สูง/ ชัก หรือถ่ายเป็นมูกเลือด ซึม

ค้าถามกับการให้สารน้้าตาล – เกลือแร่

  1. ถ้าไม่มีสารละลายน้้าตาลเกลือแร่ที่บ้าน และเด็กมีอาการกลางดึกจะท้าอย่างไร?
    ให้สารน้้าที่ท้าขึ้นที่บ้าน ได้ดังนี้
    1.1 สารละลายน้้าตาลเกลือแร่ โดยใช้น้้า 1 แก้วเต็ม/ น้้าตาลทราย 2 ช้อนกาแฟ/ เกลือ 2 หยิบนิ้ว
    1.2 น้้าข้าวใส่เกลือ ข้าวต้ม -> น้้าข้าว 1 ถ้วย ผสมเกลือ 2 หยิบมือ
  2. สารละลายน้้าตาลเกลือแร่ผสมอย่างไร?
    วิธีที่ดีที่สุด คือ อ่านฉลากหน้าซองทุกครั้ง ว่าใช้การผสมสัดส่วนอย่างไรโดยทั่วไป
    2.1 โอ อาร์ เอส ปัจจุบัน โอ อาร์ เอส ผลิตเป็นซองเล็ก 1 ซอง: น้้า 1 แก้ว
    2.2 สารละลายน้้าตาลเกลือแร่ตามท้องตลาด 1 ซอง : น้้า 1 แก้ว
  3. รับประทานสารละลายน้้าตาลเกลือแร่แล้วอาเจียนท้าอย่างไร?
    ในครั้งละน้อยๆ (ตักป้อน) เมื่อเด็กอาเจียนให้รอไว้ก่อน (ราว 2-3 นาที) แล้วป้อนอีก ท้าเช่นนี้บ่อยๆ ครั้ง ในเด็กบางคนอาจใช้น้้าอัดลมไม่มีสี (สไปร์ท/ เซเว่นอัพ/ ใส่เกลือ) จิบน้อยๆ บ่อยๆ อาการอาเจียน อาจลงลง เนื่องจากลมไปกดน้้าในกระเพาะไว้
  4. จะรู้ได้อย่างไรว่าเด็กได้สารละลายน้้าตาลเกลือแร่เพียงพอกับความต้องการ?
    ทราบโดยสังเกตว่า เด็กมีอาการสดชื่น กินได้ เล่นได้ นอนหลับได้ ปัสสาวะปกติ ส่วนเด็กโต จะรู้สึกมีเรี่ยวแรง และไม่รู้สึกกระหายน้้า ปัสสาวะปกติก็ถือว่าปกติแล้ว
  5. เมื่อกิน โอ อาร์ เอส หรือสารละลายน้้าตาลเกลือแร่ หรือน้้าข้าวใส่เกลือ แล้วจะท้าให้อุจจาระหยุดทันทีหรือไม่?
    ยังไม่หยุดในทันที แต่จะถ่ายห่างออกไป อุจจาระมีเนื้อมากขึ้น พบว่าน้้าข้าวใส่เกลือหรือ โอ อาร์เอส ที่ใส่อาหาร แป้งแทนกลูโคส ท้าให้อุจจาระร่วงหยุดเร็วกว่า

การป้องกัน

หลักใหญ่ 2 ประการ

1. ป้องกันไม่ให้เชื้อโรคเข้าร่างกายเด็กโดยเลี้ยงดูลูกด้วยนมแม่ ให้นาน 1 ปี ถึง 1 ปีครึ่งถ้าจ้าเป็นต้องเลี้ยงลูกด้วยนมผสม ควรปฏิบัติดังนี้

  • คนเลี้ยง/ คนปรุงอาหารให้เด็ก ล้างมือให้สะอาดด้วยสบู่
  • หลังการเข้าห้องน้้า
  • หลังเปลี่ยนผ้าอ้อมเด็กที่มีการขับถ่าย
  • ก่อนปรุงอาหาร/ น้้า/ นม
    – ต้มขวดน้้า ในน้้าเดือด อย่างน้อย 10 – 15 นาที ทุกครั้งก่อนน้ามาใช้
    – ต้องมีฝาควบจุกนม/ ขวดน้้า เมื่อมีการพักการดูด
    – ต้องน้านมที่เหลือมาใช้เลี้ยงเด็ก/ น้้าดื่มต้องใช้น้้าสะอาด
    – ภาชนะที่ใส่อาหารเสริม ล้างให้สะอาดก่อนใช้
    – เฝ้าระวังเด็กคว้าจับของสกปรกเข้าปากหรือ ดูด/ อมนิ้วมือ
    – ล้างมือเด็ก 2–3 ครั้งเมื่อเห็นว่าสกปรก

2. การเสริมภูมิคุ้มกันโรคให้เด็กเลี้ยงดูลูกด้วยนมแม่ ให้นาน 1 ปี ถึง 1 ปีครึ่ง

โรคอุจจาระร่วงในเด็ก

การให้เด็กได้รับวัคซีนตามวัย เพราะเด็กที่ป่วยด้วยโรคอื่นๆ มีโอกาสเกิดอุจจาระร่วงร่วมด้วย

ปรึกษาผู้เชี่ยวชาญทางการแพทย์

ทุกปัญหาด้านสุขภาพเราช่วยคุณได้...กรุณาอย่าลังเลที่จะปรึกษาทีมผู้เชี่ยวชาญทางการแพทย์ของเรา